مسائل شرعی

بسمه تعالی

نکته ای در باب نفقه اقارب بعد از فوت و توضیح کلام ابی عقیل

ابی عقیل : المتوفى عنها زوجها لا نفقة لها على مال الميت، لأن علقة الزوجية، انقطعت بالموت.[1]

این کلام ابی عقیل خالی از تسامح نیست چون عدن وجوب نفقه زن به علت انتفاع زوجیت نیست . بلکه به علت عدم تکلیف متوفی است و الا نفقه فرزندان و پدرو مادر متوفی نیز بر عهده متوفی نیست با اینکه اجماعا رابطه ابوت وبنوت و بین متوفی و اقارب او منتفی نیست.

البته اینکه نفقه زن بر عهده شوهر متوفی نیست چه حامله باشد و چه نباشد اجماعی و صحیح است

و كذا الحامل المتوفى عنها زوجها فإنه لا نفقة لها مدة حملها لا من تركة زوجها و لا من نصيب ولدها على الأقوى (٢٨). (موسوی سبزواری)[2]

و كذا الحامل المتوفى عنها زوجها، فإنّه لا نفقة لها مدة حملها لا من تركة زوجها و لا من نصيب ولدها علىٰ‌ الأقوى. (سیستانی)[3]

و روایت زیر هم دال بر مساله است .

٢٧٧٥١ - [4]وَ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ يَحْيَى عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ إِسْمَاعِيلَ‌ عَنْ‌ مُحَمَّدِ بْنِ‌ الْفُضَيْلِ‌ عَنْ‌ أَبِي الصَّبَّاحِ‌ الْكِنَانِيِّ‌ عَنْ‌ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌ عَلَيْهِ‌ السَّلاَمُ‌: فِي الْمَرْأَةِ‌ الْحَامِلِ‌ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا هَلْ‌ لَهَا نَفَقَةٌ‌ قَالَ‌ لاَ. (حر عاملی)[5]

علاوه بر این طبق قائده هم هست یعنی نفقه زن بعد از فوت به عهده شوهر نیست همانطور که نفقه فرزندان و ابوین بعد از فوت به عهده فرد متوفی نیست چون چه نفقه را حکم تکلیفی محض بدانیم یا حکم تکلیفی و وضعی مثل نفقه زوجه با فوت دیگر حکم تکلیفی یا وضعی بر عهده متوفی بار نمی شود و نمی توان حکم کرد که متوفی مکلف است نفقه دیگران را بدهد و لذا با اینکه نسبت ابوت و بنوت بین متوفی و فرزندان و ابوین متوفی قطع نمی شود ولی نفقه آنها قطع می شود یعنی دیگری موضوع تکلیف ( مکلف ) وجود ندارد تا نفقه دیگران به عهده او باشد .

و از همین جا نفقه زن حامله معلوم می شود چرا که فرزند متوفی مثل بقیه ورثه او از اموال متوفی ارث می برد و البته مثل بقیه فرزندان متوفی حق نفقه ندارند و مادر جنین هم مثل بقیه زنهای متوفی تنها سهم الارص خود را می برد بلی اگر زن به هر علتی ارث نبرد و یا ارث او برای مخارج او کم باشد و شرعا فقیر محسوب شود با توجه به اینکه واجب النفقه فرزند خود می شود از سهم الارث فرزند ( که فعلا جنین است ) می تواند به عنوان نفقه خود استفاده کند.

بنا براین معلوم می شود که تعلیل به انقطاع زوجیت در این حکم ابی عقیل صحیح نیست و حتی با قبول بقاء زوجیت هم نفقه زن بر عهده شوهر نیست .

محمد عطایی 01/10/9

نتایج

الف ) تعلیل ابی عقیل برای عدم نفقه زن بعد از فوت تمام نیست

ب ) نفقه هیچ یک از اقارب بعد از فوت متوفی بر عهده او نیست تا از اموال او بر داشته شود

ج ) هر یک از ورثه صرف نظر از اینکه واجب النفقه باشد یا نباشد سهم الارث خود را می برد .

د ) اگر با سهم الارث او فقر او بر طرف شد که مشکلی ندارد .

ه) اگر همسر متوفی سهم الارث نداشت و یا با سهم الارث خود باز هم فقیر باشد بر فرزندان یا والدین او واجب است نفقه او را بدهند .

[1] . حياة ابن أبي عقيل و فقهه؛ ص: 483

[2] موسوی سبزواری عبدالاعلی. مهذب الأحکام في بیان الحلال و الحرام. ج 25، السید عبد الاعلی السبزواری، 1413، ص 295.

[3] سیستانی علی. منهاج الصالحین (سیستانی). ج 3، مکتب آية الله العظمی السيد السيستاني، 1415، ص 125.

[4] الكافي ٦-١١٥-٨، و التهذيب ٨-١٥٠-٥٢١، و الاستبصار ٣-٣٤٤-١٢٢٨.

[5] حر عاملی محمد بن حسن. تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. ج 21، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، 1416، ص 522.