بسم الله الرحمن الرحیم
خرچنگ[1] و میگو [2]و لابستر ( شاهمیگو یا لابستر یا درازچنگ([3]
طبق نظر مشهور که ابزیان غیر ماهی را حرام میدانند ظاهرا باید خرچنگ و میگو و لابستر حرام باشند چون هیچگدام علی القائده نباید حلال باشند . اما شهرت دارد که میگو حلال است.
از نظر بیولوژیکی میگوها، خرچنگها و لابسترها خویشاوندان نزدیکی هستند، خرچنگها، لابسترها و میگوها "ده پا" دارند. به این معنی که دارای 10 اندام هستند که به صورت پا یا پنجه ساخته شدند.
میگوها از نظر ساختاری، بسیار شبیه به لابسترهای بدون چنگال هستند و بیشتر وزن بدن آنها را دم چاق و عضلانیشان تشکیل میدهد. پوستههای میگو نسبتا نرم هستند و به راحتی جدا میشوند.
گرچه از نظر ساختار لابستر شبیه به میگو است، اما پوسته سختتر و سیخ دار لابستر و چنگال های مهیب (در مورد لابستر آمریکایی) آن را کاملاً ترسناکتر از میگو میکند.
بسیاری از اقایان به حرمت خرچنگ تصریح کرده اند .[4]
برخی اقایان تصریح کرده اند که میگو حلال است [5] ودر کتب عربی معمولا به اسم اربیان یا روبیان اشاره شده و انرا حلا ل دانسته اند .[6]
بلی برخی دارند :
اصفهانی : (مسألة 3): الإربيان المسمّى في لسان أهل هذا الزمان ب «الروبيان» من جنس السمك الذي له فلس، فيجوز أكله.[7]
سیستانی : مسألة 878: لا يحل من السمك إلّا ما كان له فلس و لو بالأصل فلا يضر زواله بالعارض فيحل الكنعت و الربيثا و البز و البني و الشبوط و القطان و الطبراني و الإبلامي و غيرها حتى الإربيان المسمى في زماننا هذا ب (الروبيان)،[8]
مکارم : سؤال 986- در مسأله اربيان (روبيان) كه معروف به «ميگو» است و به طور شايع صيد مىشود و مأكول است فرمودهاند كه: «فلس دارد» آيا همه اقسام ميگو را شامل مىشود؟ چون يك رقم ميگو كه معروف به شاه ميگوست (و اسم خارجى آن لابستر است) كه تمام مشخّصات اربيان رايج در او ديده مىشود جز آن كه جثّه او بزرگتر است، آيا اربيان خاصّى حليّت دارد يا هر چه كه اربيان و ميگو ناميده شده با وحدت مشخصات، حلال است؟
جواب: فرقى ميان انواع اربيان نيست ولى بايد مانند اربيان معمولى فلس داشته باشد.[9]
که اشاره به ماهی بودن و فلس داشتن اربیان شده است در حالی که ما می دانیم میگو نه ماهی است و نه فلس دارد ولی مشکل این است که اربیان را تطبیق بر میگو کرده اند .
در مورد حلیت اربیان به دو روایت زیر تمسک شده است .
٣٠١٨٥ - [10]وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ اَلْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا تَقُولُ فِي أَكْلِ الْإِرْبِيَانِ قَالَ فَقَالَ لِي لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ وَ الْإِرْبِيَانُ ضَرْبٌ مِنَ السَّمَكِ قَالَ قُلْتُ: قَدْ رَوَى بَعْضُ مَوَالِيكَ فِي أَكْلِ الرَّبِيثَا قَالَ فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ.[11]
اما روایات معارض هم وجود دارد که اربیان را حرام می داند .
٣٠٢٧٦ - [12]وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ اَلصَّفَّارِ عَنْ أَبِي طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: لاَ تَأْكُلْ جِرِّيثاً وَ لاَ مَارْمَاهِيجاً وَ لاَ طَافِياً وَ لاَ إِرْبِيَانَ وَ لاَ طِحَالاً لِأَنَّهُ بَيْتُ الدَّمِ وَ مُضْغَةُ الشَّيْطَانِ.[13]
مضافا بر اینکه در تطبیق اربیان که از روی تعریف اربیان به و الإربيان بكسر الألف و سكون الراء المهملة و كسر الباء الموحدة، و هو ضرب من السمك البحري كالدود و الجراد، [14] به اضافه اینکه در فارسی به میگو ملخ دریایی نیز گفته می شود ولی مشکل این است که اصلا میگو ماهی نیست.
و اگر هم ماهی باشد فلس ندارد .
قشری که بدن میگو، لابستر و خرچنگ دراز آب شیرین را پوشانده کاملا با ماهی متفاوت است و از یک پوشش کیتینی برخوردار است. به طور مطلق نمی توان گفت که میگو، لابستر و خرچنگ دراز آب شیرین دارای فلس هستند.[15]
بنا براین در انطباق اربیان بر میگو ظاهرا دقت صورت نگرفته است .
بلی برخی گفته اند : سمك در لغت عربى غير حوت است آن كه در فارسى ماهى مىگوييم در عربى حوت مىگويند اما سمك شامل سقنقور و خرچنگ و غوك و صدف و امثال آن مىشود و ميگو از اقسام سمك است نه از اقسام حوت [16] که در این صورت باید گفت خرچنگ و لابستر هم سمک هستند هر چند ماهی نیستند واز روایت دیگر هم این استفاده می شود .
٣٠١٩٠ - [17]وَ عَنِ اَلسَّيَّارِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْإِرْبِيَانِ وَ قَالَ هَذَا يُتَّخَذُ مِنْهُ شَيْءٌ يُقَالُ لَهُ الرَّبِيثَا فَقَالَ كُلْ فَإِنَّهُ جِنْسٌ مِنَ السَّمَكِ ثُمَّ قَالَ أَ مَا تَرَاهَا تَقَلْقَلُ فِي قِشْرِهَا.[18]
در این روایت ملاک سمک بودن را غلتیدن در پوست خود می داند در حالی که ماهیان در پوست خود نمی غلتند بلکه سخت پوستان در پوست خود می غلتند .
بنا بر این اگر حلیت تمام حیوانات دریایی را ترجیح دادیم http://ataei110.blogfa.com/post/923
هر سه نوع خرچنگ و میگو و لابستر حلال است و اگر طبق قول مشهور تنها ماهیان دارای فلس را حلال بدانیم باید گفت خرچنگ و میگو و لابستر حرام هستند چون هیچکدام ماهی نیستند و اگر ماهی هم باشند فلس ندارند و تفصیل بین خرچنگ و میگو و اختلاف در الحاق لابستر به خرچنگ یا میگو صحیح نیست .
«سؤال 3948» خوردن لابستر يا شاه ميگو چه حكمى دارد؟ با توجه به اينكه شاه ميگو در بسيارى از رستورانها و فروشگاههاى ايران عرضه شود؟
جواب: حلال است.[19]
پرسش: آیا خوردن لابستر (شاه میگو) جایز است ؟
پاسخ: حرام است.[20]
البته از لحاظ موضوع شناسی ظاهرا لابستر انواع مختلفی دارد که برخی از انها به میگو شبیه تر هستند تا خرچنگ و بنا بر قول مشهور که میگو حلال است که بنا بر تفصیل بین خرچنگ و میگو باید گفت لابسترهایی که شبیه تر به میگو هستند حلال هستند .
فرق میگو و لابستر این است که لابستر از میگو بزرگتر است و در اعماق بیشتری از دریا زندگی می کند و در مناطق صخره ای یافت می شود، اما میگو در مناطق کم عمق تر زندگی می کند. لابستر در مقایسه با میگو از طول عمر بیشتری برخوردار است.
نوعی از خرچنگ که از آن با عنوان خرچنگ دراز آب شیرین یاد می شود که با عنوان شاه میگوی آب شیرین به فروش می رسد.[21]
محمد عطایی 8/7/02
نتایج
الف ) بنا بر حلیت کلیه حیوانات دریایی خرچنگ و میگو و لابستر حلال هستند
ب ) بنابر انحصار حلیت به ماهیان فلس دار خرچنگ و میگو و لابستر حرام هستند و قول به حلیت میگو که مشهور است دلیل کافی ندارد .
[4] . تبصرة المتعلمين في أحكام الدين؛ ص: 163 و قواعد الأحكام في معرفة الحلال و الحرام؛ ج3، ص: 324 و شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ ج3، ص: 169 و المختصر النافع في فقه الإمامية؛ ج2، ص: 251 و مسالك الأفهام إلى تنقيح شرائع الإسلام؛ ج12، ص: 16 و جامع الأحكام (صافى)؛ ج2، ص: 317 و رساله توضيح المسائل (فياض)؛ ص: 617 و استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج1، ص: 286 و رساله استفتاءات (منتظرى)؛ ج2، ص: 485 و رساله توضيح المسائل (فاضل)؛ ص: 478 و صراط النجاة (للتبريزي)؛ ج5، ص: 407
[5] . توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج2، ص: 593 و مجمع المسائل (للگلبايگاني)؛ ج3، ص: 63 و استفتاءات جديد (تبريزى)؛ ج1، ص: 398 و استفتاءات (بهجت)، ج4، ص: 377 و رساله استفتاءات (منتظرى)؛ ج2، ص: 480د رساله توضيح المسائل (فياض)؛ ص: 617 نو رساله توضيح المسائل (مكارم)؛ ص: 438؛ صيد ماهى ؛ ص : 437
[6] . كشف الرموز في شرح مختصر النافع؛ ج2، ص: 360 و شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام، ج3، ص: 169 و المختصر النافع في فقه الإمامية؛ ج2، ص: 251 و تبصرة المتعلمين في أحكام الدين؛ ص: 163 و الدروس الشرعية في فقه الإمامية؛ ج3، ص: 9 و مسالك الأفهام إلى تنقيح شرائع الإسلام؛ ج12، ص: 15
[7] . وسيلة النجاة (مع حواشي الإمام الخميني)؛ ص: 614
[8] . منهاج الصالحين (للسيستاني)؛ ج3، ص: 291
[9] . استفتاءات جديد (مكارم)، ج1، ص: 282
[10] التهذيب ٩-١٣-٥٠.
[11] حر عاملی، محمد بن حسن. مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث. محقق محمدرضا حسینی جلالی. ، 1416 ه.ق.، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم - ایران، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، جلد: ۲۴، صفحه: ۱۴۱
[12] علل الشرائع - ٥٦٢-٢.
[13] حر عاملی، محمد بن حسن. مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث. محقق محمدرضا حسینی جلالی. ، 1416 ه.ق.، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم - ایران، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، جلد: ۲۴، صفحه: ۱۷۵
[14] . ملاذ الأخيار في فهم تهذيب الأخبار، ج14، ص: 140
[15] . https://www.mehrnews.com/news/1405652/
[16] . تبصرة المتعلمين في أحكام الدين - ترجمه و شرح، ج2، ص: 634
[17] المحاسن - ٤٧٨-٤٩٩.
[18] حر عاملی، محمد بن حسن. مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث. محقق محمدرضا حسینی جلالی. ، 1416 ه.ق.، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم - ایران، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، جلد: ۲۴، صفحه: ۱۴۲
[19] . رساله استفتاءات (منتظرى)؛ ج3، ص: 437
[20] . https://www.sistani.org/persian/qa/search/11126/
[21] . https://www.mehrnews.com/news/1405652/
اینجانب محمد عطایی پاسخگوی مسائل شرعی هستم و به همین جهت برخی مسائل را بررسی نموده و نتیجه را در اینجا منعکس میکنم