بسم الله الرحمن الرحیم
ظاهرا اجماع وجود دارد که مسلمان زاده اگر بعد از بلوغ و یا حتی حین ممیز شدن قبول اسلام کند و بعد انکار کند حکم مرتد فطری را دارد . اما اگر مسلمان زاده اصلا اسلام را قبول نکرد چه حکمی دارد ، اختلاف وجود دارد .
الف ) حکم مرتد فطری را دارد.
ب ) حکم مرتد ملی را دارد
ج ) اصلا مرتد نیست.
شهید ثانی و بسیاری از اقایان به صورت مطلق فرموده اند " و هو الذي انعقد و أحد أبويه مسلم " و در مقابل آقای اصفهانی و گروهی گفته اند " من كان أحد أبويه مسلما حال انعقاد نطفته ثم أظهر الإسلام بعد بلوغه" که اظهار اسلام را بعد از بلوغ لازم می دانند.
آقای سبزواری : (مسألة 6): تقدم أن من انعقدت نطفته حال إسلام أحد أبويه يكون مسلما تبعا و حكما ، و هذه التبعية في الإسلام فقط لا في الارتداد .[1]
کسانی که مطلق آورده اند به روایات باب تمسک کرده اند که مطلق است و گفته اند فرزند مسلمان ولو بعد از بلوغ شهادتین را نگوید بلکه اصلا در تمام عمر هم شهادتین را نگوید مسلمان واقعی است و با انکار وحدانیت و یا رسالت مرتد می شود.
روایت اول : 7- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الصَّبِيِّ إِذَا شَبَّ فَاخْتَارَ النَّصْرَانِيَّةَ وَ أَحَدُ أَبَوَيْهِ نَصْرَانِيٌّ أَوْ مُسْلِمَيْنِ قَالَ لَا يُتْرَكُ وَ لَكِنْ يُضْرَبُ عَلَى الْإِسْلَامِ.[2]
از لحاظ سند روایت مرسل است [3]
و از لحاظ دلالت هم اگر مراد از شب بلوغ باشد مربوط به ما نحن فیه است و مراد از لا یترک اجرای حد ارتداد باشد اما اگر قبل از بلوغ باشد شامل ما نحن فیه نشده و مراد از لایترک تعزیر است و علی ای حال با این سند و این احتمال دلالت بر ارتداد فطری ندارد.
روایت دوم : 4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي الصَّبِيِّ يَخْتَارُ الشِّرْكَ وَ هُوَ بَيْنَ أَبَوَيْهِ قَالَ لَا يُتْرَكُ وَ ذَلِكَ إِذَا كَانَ أَحَدُ أَبَوَيْهِ نَصْرَانِيّاً.[4]
روایت به نظر مجلسی مجهول است [5]
از لحاظ دلالت هم دلالت بر اجرای حکم مرتد فطری ندارد بلکه دلالت بر تعزیر دارد و ظاهرا قبل از بلوغ است که یقینا حد ارتداد جاری نمی شود.
آقای سبزواری : للأصل، و درء الحدّ بالشبهة، و الاحتياط في الدم، فلو صار الوالد مرتدا عن فطرة لا يتبعه الولد في ذلك، بل يلحظ مستقلا، و تكون له حالات ثلاث :
الأولى: البقاء على الإسلام بعد البلوغ، و لا ريب في أنه مسلم.
الثانية: وصف الإسلام بعد البلوغ ثمَّ الارتداد عنه، و لا إشكال في أنه مرتدّ فطري فيقتل، و لا يستتاب إلا إذا كان امرأة كما مر.
الثالثة: اختيار الكفر بعد البلوغ من دون وصف الإسلام، فيستتاب و يقتل مع عدم التوبة، لكونه ملحقا بالملّي،
لاعتبار وصف الإسلام بعد البلوغ في الفطري،
و عن الصادق عليه السّلام في معتبر عبيد بن زرارة: «في الصبي يختار الشرك و هو بين أبويه قال، عليه السّلام: لا يترك، و ذاك إذا كان أحد أبويه نصرانيّا» ، و في خبر ابان عن الصادق عليه السّلام أيضا: «في الصبي إذا شبّ فاختار النصرانية، و أحد أبويه نصراني أو مسلمين، قال: لا يترك، لكن يضرب على الإسلام» ، بناء على أن المراد بعدم الترك الاستتابة، و المراد بالاختيار أي بعد البلوغ، و فيهما معا خدشة.[6]
ولی همانطور که ذکر شد دو روایت دلالت بر مرتد بودن ولد مسلمان بعد از بلوغ و عدم اختیار اسلام ندارد. با توجه به اینکه اجماع مدعی در این مورد مدرکی است فی نفسه فاقد اعتبار است
می توان گفت بحث تبعیت در اسلام و کفر هر چند صحیح است اما تبعیت حکمی است نه حقیقی و روایات مذکور هم چنین دلالتی ندارد که مسلمان زاده اگر بعد از بلوغ اسلام را قبول نکرد حکم مرتد را دارد.
منتهی برخی ارتداد فطری را رد کرده اند اما ارتداد ملی را قبول کرده اند .
محقق اردبیلی : فحكمه حكم الملّي لا الفطري للاحتياط في الدماء و الأصل و عموم بعض الاخبار الدالة على الاستتابة مطلقا. و لان الظاهر أن لا خلاف في ان حكمه امّا حكم الفطري أو الملّي، و لا دليل على الأول فيكون حكمه حكم الثاني.[7]
آقای موسوی اردبیلی : الثلاثة المذكورة آنفة واجداً لجميع ما ذكرناه من الشروط المعتبرة في تحقّق الارتداد الفطريّ حتّى توصيف الإسلام بعد البلوغ، فهو مرتدّ فطريّ، و إن لم يكن واجداً لجميع تلك الشروط بأن لم يصف الإسلام بعد البلوغ أو لم يكن والداه أو أحدهما حين انعقاد نطفته و حين تولّده بمسلم- كما أنّ الأمر كذلك في الصورة الثالثة- فهو مرتدّ ملّيّ.[8]
آقای سبزواری : الثالثة: اختيار الكفر بعد البلوغ من دون وصف الإسلام، فيستتاب و يقتل مع عدم التوبة، لكونه ملحقا بالملّي،[9]
الان زیاد اتفاق می افتد که مسلمانی در دیار کفر با زنی کافر ازدواج دائم و یا موقت می کند و بعد از مدتی زن و کودک خود را رها می کند و آن کودک در دامن مادر کافر خود بزرگ می شود و چه بسا اسم اسلام را هم تا مدتها بعد از بلوغ نشنود و طبعا کافر رشد کرده است و بسیار بعید است حکم مرتد بر او جاری شود.
محمد عطایی 20/2/97
نتایج
فرزند مسلمان اگر بعد از بلوغ اسلام را قبول نکرد بنا بر نظر مشهور احکام مرتد فطری یا حد اقل ملی را دارد ولی محل تامل است .
[1] . مهذب الأحكام (للسبزواري)، ج28، ص: 140
[2] . الكافي (ط - الإسلامية)، ج7، ص: 257
[3] . مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج23، ص: 399
[4] . الكافي (ط - الإسلامية)، ج7، ص: 256
[5] . مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج23، ص: 398 و ملاذ الأخيار في فهم تهذيب الأخبار، ج16، ص: 278
[6] . مهذب الأحكام (للسبزواري)، ج28، ص: 141
[7] . مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان، ج13، ص: 329
[8] . فقه الحدود و التعزيرات، ج4، ص: 246
[9] . مهذب الأحكام (للسبزواري)، ج28، ص: 140
اینجانب محمد عطایی پاسخگوی مسائل شرعی هستم و به همین جهت برخی مسائل را بررسی نموده و نتیجه را در اینجا منعکس میکنم